X
تبلیغات
طبقه بندی جانوران

آموزش علوم تجربی

طبقه بندی جانوران

طبقه بندی یا رده بندی :( systematic )


در بررسی نام ، مشخصات ویژه هر مووجود زنده در علم جانور شناسی نیاز به گروه بندی آنها می باشد .

روشهای مختلف رده بندی : بین جانورانی که روزانه با آنها برخورد می کنیم ،تشابهات و اختلافات زیادی است .لاکن ،اصول رده بندی جانوران بر روی یک سری صفات و مشخصات کلی انجام می گیرد .لینه اولین کسی بود که رده بندی گیاهان و جانوران را انجام داد .ولی ارسطو اولین کسی بود که رده بندی جانوران را انجام داد .

انواع رده بندی

1 رده بندی مصنوعی (artificial cllassificition) : قدیمی ترین روش رده بندی است که مبتنی بر وجود نوع اندامهای حرکتی و دیگر ساختمانهای حرکتی موجود زنده می باشد. این روش امروزه تقریبا مطرود و غیر قابل استفاده گردیده است .

2 رده بندی طبیعی (natural cllassificition  ) : در لاین نوع رده بندی به کمک بعضی از خصوصیات می توان گروههای بزرگ جانوری را از یکدیگر جدا نمود .مثلا مهره داران و بی مهره گان .و سپس به جدا کردن گروههای کوچک از دل این گروهها ی بزرگ پرداخت .

رده بندی فیلو ژنیک : در این نوع رده بندی بر اساس خصوصیات و ویژگیهای ثابت موجود زنده آنها را رده بندی می کنند .به عبارت دیگر ،ثبوت ویژگیهای موجود زنده مبنای رده بندی قرار می گیرد .بر اساس این نظریه موجودات زنده ،خلقت مستقل نداند و همه دارای اصل مشترک می باشند وتفاوت بین آنها صرفا طی تغییرااتی است که در چندین سال (مثلا میلیاردها سال ) در آنها پدید آمده است .در این نوع رده بندی به صفات هوممولوگ و آنالوگ توجه شده است .

هومولوگ : این صفات دارای مبدا جنینی مشترک بوده ،اما استفتده و عمل آنها متفاوت است .مانند دست در انسان و بال در پرنده.

صفات آنالوگ : دارای مبدا جنینی متفاوت بوده ، اما عمل آنها یکسان است .مانند بال در گنجشک و بال در پروانه .

4 رده بندی جدید : در این نوع رده بندی  علاوه بر ویژگیهای ظاهری موجود زنده به سایر خصوصیات سلول شناسی، جنین شناسی، وراثت ، اکولوژی، فیزیولوژی، بیو شیمی و کالبد شناسی موجود زنده نیز توجه شده است .لذا تمام جوانب در نظر گرفته شده است ، بنابر این روش همه جانبه و دقیق تر می باشد .

سطوح رده بندی

انسان

سیب زمینی

فرمانرو

جانوران

گیاهان

شاخه

مهره داران

آوندداران

رده

پستانداران

نهان دانگان

راسته

نخستیان

گل لوله ایها

تیره

انسان نماها

سیب زمینی

سرده (جنس)

انسانها (homo)

سیب زمینی (solanum)

گونه

بخرد (sapiens)

غده ای (tuberosum )

اسفنجها (porifera ): سادده ترین جانوران به حساب می آیند که بدن آنهادارای هزاران سوراخ و مجرا است ، که آب را به درون حفره شکمی هدایت می کند .غیر متحرک بوده و در کف دریا بی حرکت هستند .از طریق سوراخهای فوق و مجاری یاد شده ، غذا و اکسیژن همراه با آب به سلولهای بدن می رسند . سوراخ خارجی اسکولوم نام دارد . اسفنجها یا فاقد تقارن هستند یا تقرن شعاعی دارند.یک نمونه معروف اسفنجها ،اسفنج لوکوسولنیا است .از انواع دیگر اسفنجها می توان به اسفنجهای آهکی و سیلیسی اشاره کرد .در ساختمان کیسه مانند اسفنجها دو لایه سلولی بیرونی و درونی وجود دارد ، که در بین آنها را ماده لزج مزوگلا پر کرده است . در مزوگلا ،سلولهای گوناگون و اجزای سوزن مانندی به نام اسپیکول قرار دارد که از جنس تر کیبات آهکی ، سیلیس یل پروتئین ویژه ای به نام اسپونژین می باشد .اسپیکولها در حقیقت اسکلت جانور را تشکیل می دهد . در ضمن سلولهایی به نام سلولهای یقه دار یا کوانوسیت  درون حفره شکمی را پوشانده اند. این سلولها تاژک دارندو در عمل بلع ذرات غذایی و گوارش نقش دارند.تولید مثل در اسفنجها به دو صورت جنسی و غیر جنسی صورت می گیرد . در نوع غیر جنسی ،بیشتر به طریقه جوانه زدن و در نوع جنسی به صورت هرمافرودیت می باشد.یعنی گامت نر و ماده هر دو در بدن یک اسفنج تشکیل و با هم لقاح می یابند و یا اینکه لقاح در داخل آب انجحم می گیرد . از تقسیمات سلول تخم ، جنین تاژک دار پدید آمده که ابتدا متحرک است ولی پس از چسببیدن به محلی در کف دریا به صورت ثابت باقی می ماند .

کیسه تنان : همه موجودات این شاخه آبزی هستند . عده ای د رآب دریا و معدودی از آنها در آب شیرین زندگی می کنند . بدن کیسه مانند آنها بوسیله یک دهانه به خارج راه داردکه همین دهانه مححل ورود و خروج آب است .یکی از جالبترین ویژگیهای این گروه وجود دو مرحله polype و medusa در آنهاست . حالت   polype به حالت ثابت و غیر متحرک اطلاق می شود ولی در مرحله    medusa جانور تحرک دارد . بعضی از کیسه تنان به حالت polype و برخی در تمام دوران زندگی به حالت medusa می باشند .دارای تقارن شعاعی بوده و دیواره بدن آنها نیز دارای دو لایه ای و در بین آنها مزوگلا است . این جانور دارا ی اسکلت داخلی یا خارجی از جنس کیتین ، کربنات کلسیم و یا پروتئین می باشد.در اطراف حفره دهانی زوائد بازویی شکلی به نام تانتاکول دارد .

 

 

طبقه بندی کیسه تنان :

1 رده Hydrozoa : اغلب این گروه به صورت کلونی زندگی می کنند .دوره زندگی آنها شامل مرحله polypeو  medusa است .در حالت   polype ،تولید مثل غیر جنسی و در حالت medusa ، دارای تولید مثل جنسی هستند .مثال معروفاین گروه ئیدر آب شیرین است که بدن آن یک تا 4 سانتی متر طول داشته و در اطراف دهان 5 تا 7 بازو دارد .

2 رده Syphozoa : بیشتر آنها حالت  medusaدارند و نمونه معروف آن عروس دریایی است .بازو د رآنها به شکل چتر د رآمده و به صورت لبه دار و آویزان قرار دارد .مزوگلا از  جنس ژله ای و ضخیم است و به هین دلیل تغییر شکل در این جانور بسیار زیاد انجام می گیرد .این جانور دارای لکه چشمی حساس به نور است .همچنین دارای استاتوسیت بوده که در تعیین جهت در هنگام حرکت و نیز تعادل به جانور کمک می کند و محتوی ذرات آهکی است .

3 رده Anthozoa : همگی دریازی هستند و در مراحل زندگی آنها مرحله medusa وجود ندارد .زیستگاه آنها در مناطق کم عمق یا عمیق آبهای کرم و سرد است . از نمونه های این گروه شقایق دریایی و مرجانها را می توان نام برد . از تجمع اسکلت آهکی مرجانها جزایر مرجانی پدید می آید .

تنوع سلولی : کیسه تنان تن.ع سلولی بیشتری نسبت به اسفنجها دارند . این تنوع هم در اپیدرم و هم در آندودرم مشاهده می شود .نماتوسیتها ،کیسه هایظریفی هستند که در داخل آنها ،نوار پیچ خورده ای قرار دارد . سرپوش کیسه و بخشهای خار مانند از دیگر اجزای این اندامک به شمار می آید .تماس یکی از این زوائد خار مانند با جسم خارجی باعث می شود که نوار شلاق مانند از داخل کیسه خارج شده و به بدن طعمه یا جانور مهاجم فرو رفته و ماده زهر آگینی ترشح کند.سلولهای گزنده در بازوها بیشتر قرار دارند .

نرم تنان : نر م تنان بعد از بند پایان بزرگترین شاخه جانوران را تشکیل می دهند .بدنشان دارای تقارن دو طرفی بوده و مهمترین آنها عبارتند از :

1 پلی پلاکوفورا ( کیتونها ) : بیظی شکل بوده و سطح پشتی آنها محدب است .صدف آنها به صورت 8 قطعه ای و در سطح پشتی جانور به صورت تکه های به هم چسبیده می باشد . به خاطر تعداد زیاد قطعات صدف آنها را به این نام می نامند . در ضمن همه آنها دریازی هستند .

2 اسکافوپودا (ناوپایان ) : این گروه نیز دریازی بوده و نمونه معروف آ« دانتالیوم می باشد که در هقیانوس اطلس زندگی می کند .یک انتهای بدن باریک و انتهای دیگر آن پهن می باشد .زوائد پا مانند آن را کاپتلا کولا می نامند .که از انتهای پهن خارج شده و برای حفر گل و ماسه به کار می رود .

3 گاسترو پودا (شکم پایان ) : شکم پایان بزرگترین گروه نرم تنان را تشکیل می دهند .نمونه معروف آن لیسه ها و حلزونها می باشند . صدف د رآنها یک قسمتی و پیچ خورده یا بدون پیچ خوردگی است . حلزونها ساکن خشکی بوده و حرکتی کند دارند و در ساعنت بیشتر از یک متر جابجا نمی شوند .پاهای آ«ها آغشته به ماده لغزنده ای است که این جانور را در حرکت یاری می دهد. حلزون در سر دارای 4 شاخک است که 2 تا کوتاه و 2 تا بلند می باشد .درانتهای شاخکهای بلند چشمها و در انتهای شاخکهای کوتاه سایر گیرنده های حسی قرار دارند . لیسه ها به لحاظ ساختمانی شبیه حلزونها بوده ولی فاقد صدف می باشند حلزونها و لیسه ها در دهان خود اندام اره مانندی به نام رادولا دارند که جانور قادر است توسط ان برگ گیاهان را خورد و تغذیه نماید.

4 پلی سی پودا ( تبر پایان یا دو کفه ایها ) : علاوه بر انمهای گفته شده این جانوران را به خاطر نداشتن سر به گروه بی سران نیز می نامند .دارای صدف 2 قطعه ای راست و چپ و حالت متقارن داشته و این 2 قطعه بوسیله لولایی به هم متصل شده اند.

5 سفالوپودا (سرپایان ) : پیشرفته ترین گروه نرم تنا بوده و نمونه معروف آن اسکوئید یا ماهی مرکب و دیگری هشت پا است .سر پایان به خاطر داشتن زوائد د راطراف دهان به این نام مشهورند .

کرمها : اصطلاح کرم به طور معمول به جاندارانی اطلاق می شود که دارای بدنی دراز و زوائد بدنی پیوسته ندارند . البته بایستی توجه داشت که بعضی حشرات درمرحله ای از زندگی خود شبیه کرم می باشند و نبایستی آنها ار جرء کرمها محسوب کرد ،زیرا پس از مدتی به حشره بالغ تبدیل می شوند .

الف ) کرمهای پهن : در این گروه از جانوران مزوگلای ژلاتینی وجود ندارد و به جای آن سلولهایی با منشا مزودرمی این فضا را پر کرده است . طول بدن این کرمها از یک میلی متر تا یک متر متغییر است .بعضی از آنها زندگی آزاد و برخی زندگی انگلی دارند. آنهایی که زندگی انگلی دلرند ممکن است یک میزبانه یا دو میزبانه باشند .کرمهای پهن را به گروههای زیر تقسیم می کنند .

1 - رده توربولاریا : نمونه معروف آن پلاناریا می باشد که ساکن آبهای شیرین است . سطح خارجی بدن را ردیفی ازسلولهای اپیدرمی می پوشاند که این ردیف اپیدرمی در سطح شکمی مژک دار می باشد . علاوه بر آن سلولهای ترشحی و مخاط ساز در بین سلولهای اپیدرمی مشاهده می شود . در دیواره بدن و در زر اپیدرم ماهیچه ها یحلقوی و طولی به ترتیب قرار گرفته اند . اندامهای داخلی توسط سلولهای پوششی پر شده است . بنابراین این گروه فاقد حفره عمومی می باشند . پلاناریا به طور عمده گوشتخوار بوده و مواد زائد خود را از طیق سلولهای شعله ای که در بین سلولعای پارانشیمی جای دارند به بیرون ترشح می کند. مبادلات گازهای تنفسی در این جانور صرفا از طریق سطح بدن انجام می گیرد.سیستم عصبی آنها دو قسمتی و دارای 2 نوار عصبی جانبی و عرضی است که منظره ای شبیه نردبان به خود می گیرد  و در انواع عالی تر آنها نورونهای حسی ، حرکتی و رابط نیز مشاهده می شود . تولید مثل در آنها به دو صورت جنسی و غیر جنسی امکان پذیر است و در ضمن قدرت ترمیم د رآنها بسیار بالا است . به طوری که اگر بدن آنها به قطعات کوچک تقسیم شود هر قطعه خود توانایی ترمیم و تبدیل به کرم جدید را دارد .

2 - ترماتودا : همگی آنها انگل بوده و بدنی برگی شکل دارند . معروفترین آنها کرم کبد گوسفند بوده که دارای اندام مکنده در ناحیه دهان و منطقه شکمی است . دستگاه عصبی و دفع آن شبیه پلاناریا است .

چرخه زندگی کرم کبد گوسفند : این کرم در حالت بالغ در کبد و کیسه صفرای گوسفند زندگی می کند و تخمهای آن از طریق مجاری صفراوی به روده آمده و همراه مدفدع دفع می شود .وقتی این تخمها به درون آب راه می یابند به نوزادهای مژک دار کوچی به نام میراسیدیوم تبدیل می شوند .سپس وارد میزبان دوم خود که نوعی حلزون آب شیرین (لیمنه آ)است ، وارد می شود . نوزاد مژک دار در درون بدن حلزون تغییر شکل داده و به طریق غیر جنسی تکثیر یافته تا به شکل نهایی خود که سرکاریا نام دارد ،تبدیل شود و به همین شکل از بدن حلزون خارج و به دور خود کیست تولید می کند . حال اگر این کیست پاره شود جانور از داخل آن آزاد و مجددا از طریق دیواره روده گوسفند به مجاری صفراوی رسیده و تمام مراحل فوق دوباره تکرار می شود .نمونه دیگر از این گروه شیستوزوما می باشد که انگل خون بوده و تفوت آن با دیگر ترماتودا در تک جنسی بودن آن است .

3 - سستودا : این رده را به نام کرمهای نواری نیز می نامند.بدن آنها از یک ردیف قطعات پهن به هم متصل تشکیل شده که در هر قطعه ، هر 2 اندام تناسلی نر و ماده مشاهده می شود . دو نمونه معروف آن تنیاساجنیاتا تنیاسولیوم به خاطر بیماری زائی در انسان اهمیت دارند .

کرگ کروی گاو تنیاساجنیاتا : این کرم در دوران بلوغ در داخل لوله گوارش آدمی زندگی می کند . ولی در مرحله نوزادی در ماهیچه گاو به سر می برد . سر کرم دارای 4 بادکش است که به کمک آ« به دیواره روده می چسبد .تعداد قطعات سازنده بدن تا 200 عدد هم می رسد .چرخه زندگی آن به این صورت بوده که تخم کرم همراه مدفوع انسان مبتلا از بدن خارج و با رسیدن به علفهای آلوده،ممکناست وارد بدن گاو شود .تخمها در روده شکفته و نوزاد خارج می شود .این نوزاد ممکن است از دیواره روده عبور و وارد جریان خون جانور گردد و از این طریق خود را وارد عضلات جانور کند و درآنجا به حالت کیست مستقر گردد .حال اگر انسان گوشت آلوده را خوب پخت نکرده باشد و آنرا مصرف نماید ،نوزاد از درون کیست خارج و به کم ک بادکشهایی خود به دیواره روده فرد چسبیده و در آنجا رشد می کند و ظرف 2 تا 3 هفته به کرم بالغ تبدیل می شود و این چرخه زندگی ادامه می یابد .

ب) کرمهای لوله ای (نماتودها ) : بدن آنها بند بند یا حلقه ای است و اغلب آنها انگل می باشند . برخی انگل انسان و گروهی انگل جانوران اهلی می باشند .نمونه معروف آن کرم آسکاریس می باشد.

آسکاریس انسان : حدود از جمعیت آدمیان را این کرم آلوده کرده است . پس شناخت آن حائز اهمیت است . بدن این جانور از خارج به داخل شامل لایه های کوتیکول ،اپیدرمو لایه های عضلانی است .بین سلولهای اپیدرم دیواره عرضی وجود ندارد .لوله گوارشی در آنها شامل دهان ،حلق کوتاه و مکنده،مری کوتاه و راست روده است .این جانوردستگاه گوارس و تنفس ندارد و دستگاه دفعی آن شامل لوله های ترشحی و منافذ دفع ادرار است .دستگاه عصبی بسیار ساده و از یک حلقه عصبی دور مری و طنابهای عصبی پشتی و شکمی ساخته شده است .

تولید مثل و چرخه زندگی آسکاریس : آسکاریسهای نر و ماده در روده انسان زندگی می کنند .آسکاریس ماده در هر دوره حدود 200000 تخم می گذارد که همراه مدفوع از بدن میزبان دفع می شود .تابش مستقیم نور خورشید و دمای بالا برای تخمها مرگ آفرین است .تخمها در برابربعضی عوامل مانند کمبود اکسیژن مقاوم هستند و گاهی ممکن است مدت زیادی زنده بمانند .فقط وقتی فعال می شوند که از طریق عواملی مانند آبهای آلوده یا سبزیجات خوب شسته نشده وارد لوله گوارشی انسان گردند .وقتی تخمها در روده قرار گرفتند شکفته سده و نوزادان کوچکی از درونآنها خارج می گردد .این موزاد از دیواره روده عبور کرده و وارد جریان خون یا لنف شده و ممکن است از این طریق به قلب و ششها هم برسند.از دیگر اعضای این گروه می توان به کرم تریشین و کرمک اشاره کرد.

    

1 رده پرتاران : این رده فراوانترین کرمها حلقوی را تشکیل می دهد.این کرمها زیر سنگها ،درون صدفهایاداخل

 ماسه های ساحلی را به صورت کانالی حفر کرده و در آ«جا زندگی می کنند.همانطور که از اسم آنها پیداست ،تارهای فراوانی دارند.نمونه معروف آن نرئیس یا کرم ماسه می باشد .

2 رده کم تاران : در این گروه تارهای روی بدن به شکل دسته ای نیست و به صورت چند تار بلند می باشد که در زمینهای مرطوب یافت می شوند .در هوای بارانی ممکن است خود را به سطح زمین برسانند .در هر حلقه از بدن کرم خاکی ،4 تا ر از جنس کیتین وجود دارد که جانور توسط این تارها خود را روی زمین ثابت نگه می دارد .حرکت این جاندار توسط انقباض عضلات طولی انجام می گیرد.دستگاه گوارش واجو چینه دان و سنگ دان است .دستگاه گردش خون در آنها از نوع بسته و به صورت 5 جفت قوس آئورتیکه نقش قلب را دارند،انجام می شود .تنفس در آنها از طریق پوست مرطوب و از نوع جلدی است .دستگاه دفع شامل یک جفت اندام دفعی به نام نفریدیوم که شامل یک بخش قیف مانند مژه دار کهک به لوله های پر پیچ و خم ختم می شود،تشکیل شده است .دستگاه عصبی آ«ها شامل یک جفت گره عصبی مغزی در بالای حلق که واجد رشته های عصبی حسی است.تولید مثل در آنها هرمافرودیتی است.

3 کرمهای بی تار : نمونه معروف آن زالوی آب شیرین می باشد که به رنگهای تیره ،قهوه ای ،سبز یا قرمز نیز یافت می شود .حلقه های بدن این جانور بدون تار است .این جانور دارای زندگی انگلی بوده و به صورت انگل خارجی می باشند.در دو انتهای بدن دارای بادکش بوده و پس از چسبیدن به بدن میزبان ایجاد زخم سه گوش Y می نماید و با تولید ماده ضد انعقاد شروع به مکیدن خون می کند .

بند پایان: تقریبا